Erkek İnfertilitesi

Erkek İnfertilitesi Nedir?

Erkek infertilitesi (erkek kısırlığı), 1 yıl boyunca düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik oluşmaması durumunda problem erkek kaynaklı olabilir.

Kısırlık (infertilite) problemi çoğu zaman sadece kadın kaynaklı olarak düşünülmektedir. Yapılmış bilimsel çalışmalar; gebelik elde edemeyen çiftlerin yaklaşık olarak %50’sinde sadece erkek kaynaklı problemlerin tek başına veya kadın faktörüyle birlikte rol oynadığını göstermektedir.

Bu nedenle çocuk sahibi olamayan çiftlerde mutlaka kadın ve erkek birlikte değerlendirilmelidir.

Erkek İnfertilitesi Ne Kadar Yaygındır?

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre;

Her 6 çiftten birinde infertilite problemi olduğu bilinmektedir.

Çifttlerin %20-30'unda sadece erkek faktörü saptanmaktadır.

Bununla birlikte çiftlerin %20-30'unda hem kadın hem erkek kaynaklı problem eş zamanlı olarak bulunmaktadır.

Bu nedenle günümüzde infertilite değerlendirmesi kadın ve erkeğin birlikte değerlendirilmesi ile yapılmaktadır.

Gebelik Oluşması İçin Spermde Hangi Özellikler Bulunmalıdır?

Bir spermin yalnızca sayısının normal olması gebelik oluşması için yeterli değildir.

Doğal yolla spontan olarak gebelik oluşabilmesi için spermin;

sayısının yeterli olması,

spermin ileri yönlü hareketinin normal olması,

spermde şekil bozukluğunun olmaması,

tüplerde yumurtaya ulaşıp enzimleri ile yumurtanın zarını delebilmesi ve

yumurtayı dölleyebilmesi gerekir.

Bu basamaklarda problem olması durumunda gebelik şansı düşmektedir.

Erkek İnfertilitesinin Belirtileri Nelerdir?

Erkek kaynaklı infertilite durumunda bilinmesi gereken en önemli durum herhangi bir belirti vermeyebilir.

Çiftlerin doktora bir yıldır çocuk sahibi olamaması sonrası yapılan muayene ve testlerle erkek kaynaklı infertilite saptanmaktadır.

Bununla birlikte bazı belirtiler görülebilmektedir. Bunlar;

Küçük testisler

Testislerde uzun süreli geçmeyen ağrı

Varikosel

Sertleşme problemi

Boşalma problemi

Cinsel istekte azalma

Çocukluk döneminde nmemiş testis öyküsü

Kabakulak sonrası testisin olumsuz etkilenmesi

Kasık fıtığı ameliyatları

Kemoterapi öyküsü

Erkek İnfertilitesinin En Sık Nedenleri

Varikosel

Varikosel, testisin çevresindeki damarların çapının genişlemesidir. Genel olarak toplumda her 6 erkekten birinde görülebilmektedir. Çocuk sahibi olamayan infertil erkeklerde bu oran anlamlı şekilde daha yüksektir.

Varikosel;

testiste sıcaklığı artırabilir,

oksidatif strese neden olabilir,

sperm DNA hasarını arttırabilir,

sperm üretiminde probleme neden olabilir.

Bununla birlikte, her varikoseli olan erkeğin ameliyat olması gerekmemektedir.

Varikosel nedeniyle ameliyat kararı;

sperm analizi,

kadın yaşı,

infertilite süresi,

testis boyutları,

çiftin çocuk sahibi olmak istemesi gibi durumlar birlikte değerlendirilerek verilir.

Sperm Üretim Bozukluğu

Erkek kaynaklı infertilinin en önemli nedenlerinden biri testislerde yeterince sperm üretilememesidir.

Yetersiz sperm üretimin nedenleri;

genetik hastalıklar

geçirilmiş enfeksiyonlar

kemoterapi

radyoterapi

hormonal bozukluklar

yaşlanma

çevresel toksinler olabilmektedir.

Azospermi

Azospermi, menide hiç sperm bulunmaması olarak tanımlanmaktadır. Toplumda erkeklerin yaklaşık olarak %1’inde görülmektedir. İnfertil erkeklerde azospermi görülme sıklığı çok daha yüksektir.

Azospermi nedenine göre ikiye ayrılmaktadır

Obstrüktif Azospermi

Sperm üretilmektedir ancak sperm kanalarındaki tıkanıklıktan dolayı dışarıya doğru çıkamamaktadır.

En sık nedenleri;

vazektomi

doğuştan kanal yokluğu

geçirilmiş enfeksiyonlar

kanal tıkanıklıklarıdır.

Bu hastalarda sperm üretimi olduğu için sperm bulma şansı oldukça yüksektir.

Non-obstrüktif Azospermi

Tıkanıklık kaynaklı olmayan azospermide temel problem testisin sperm üretimindeki bozukluktur.

En sık nedenleri;

Y kromozomu mikrodelesyonu

Klinefelter sendromu

testis yetmezliği

geçirilmiş kemoterapi

testislerin herhangi bir nedenden dolayı ciddi şekilde zarar gömesi olabilmektedir.

Tıkanıklık kaynaklı olmayan azospermi hastalarında mikroTESE işlemi ile bu hastaların önemli bir kısmında sperm elde edilebilmektedir.

Hormonal Nedenler

Sperm üretiminde bozukluk olması sadece testis kaynaklı değildir, sperm üretiminde hormonlar da çok önemli role sahiptir.

Hipofiz bezi ve hipotalamus tarafından salgılanan hormonlar da sperm üretiminde önemli rol oynar.

Özellikle;

FSH

LH

Testosteron

Prolaktin

Tiroid hormonları

değerlendirilmelidir.

Bu hormonal bozukluklar medikal ilaç tedavisiyle düzeltilebilir.

Genetik Nedenler

Şiddetli sperm bozukluğu bulunan erkeklerde özellikle azospermisi olan veya sperm sayısı 5 milyonun altında olan erkelerde genetik inceleme gerekebilir.

Özellikle;

ağır oligospermi

azospermi

doğuştan vas deferens yokluğu

olan hastalarda;

Karyotip analizi

Y kromozomu mikrodelesyon testi

CFTR mutasyon analizi

önerilebilir.

Yaşam Tarzı Sperm Kalitesini Etkiler mi?

Bilimsel çalışmalarda yaşam şeklinin sperm kalitesi üzerinde ciddi etkileri olduğunu göstermektedir.

Sperm kalitesini ve üretimini olumsuz etkileyebilecek faktörler:

Sigara

Elektronik sigara

Aşırı alkol

Obezite

Diyabet

Gece vardiyası

Kronik stres

Uyku bozukluğu

Anabolik steroid kullanımı

Yüksek testis sıcaklığı

Kimyasal maddelere maruziyet

Erkek İnfertilitesinde Tanı Nasıl Konur?

Günümüzde çocuk sahibi olamayan çiftlerde infertilite değerlendirmesi yalnızca sperm sayısına bakılarak yapılmaz. İnfertilite (kısırlık) değerlendirmesi belirli basamaklardan oluşur:

• Ayrıntılı öykü
• Fizik muayene
• Belirli aralıklarla en az iki spermiogram
• Hormon profili
• Gerekli hastalarda genetik inceleme
• Skrotal ultrasonografi
• Gerektiğinde sperm DNA hasar testi

Spermiogram (Semen Analizi) Neden Önemlidir?

Spermiogram gebelik elde edemeyen çiftlerin infertilite değerlendirmesinin temel testidir.

Sperm testinde

semen hacmi

sperm konsantrasyonu

toplam sperm sayısı

hareket

canlılık

morfoloji (sperm şekli)

değerlendirilir.

Tek bir sperm testi kesin tanı koydurmayabilir. Bu nedenle sperm testinde anormallik saptanması durumunda sperm testi belirli bir süre sonra tekrarlanmalıdır.

Çünkü sperm üretim döngüsü yaklaşık 70 gün sürmektedir ve sonuçlar zaman içinde değişebilir.

Sperm DNA Hasarı Nedir?

Son yıllarda sperm DNA hasarı ile ilgili bilimsel çalışmaların sayısında ciddi bir artış görülmektedir. Çünkü bazı erkelerde sadece sperm testi ile infertilite açıklanamıyor.

Erkeklerde sperm testi normal olmasına rağmen;

gebelik oluşmayabilir,

embriyo gelişimi yavaş olabilir,

tekrarlayan düşükler görülebilir,

tüp bebek başarısı azalabilir.

Bu durumun nedenlerinden biri sperm DNA hasarı olabilir.

Ancak bu test her hastaya her zaman önerilmemelidir. Özellikle belirli hasta gruplarında değerlendirilmesi daha uygundur.

Erkek İnfertilitesi Nasıl Tedavi Edilir?

Erkek infertilitesinde tedavi altta yatan nedene göre yapılmaktadır.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

İlk olarak;

sigaranın bırakılması,

ideal kiloya ulaşılması,

düzenli egzersiz,

dengeli beslenme,

kaliteli uyku

önerilir.

Medikal İlaç Tedavileri

Özellikle hormonal bozukluğu bulunan erkeklerde uygun ilaç tedavileri uygulanabilir. Ancak sperm testi anormal olan her erkeğe ilaç başlanması doğru değildir.

Varikosel Ameliyatı

Detaylı bir değerlendirme sonrasında varikosel operasyonu hastalarda sperm parametrelerini iyileştirebilir ve doğal gebelik şansını artırabilir.

MikroTESE

Azospermili erkeklerde mikroskop altında testis dokusundan sperm aranması işlemidir. Genel anestezi altında yapılmaktadır ve hastalar aynı gün taburcu edilmektedir.

Mikroenjeksiyon (ICSI)

Özellikle şiddetli erkek faktörü infertilitesinde en başarılı yöntemlerden biridir. Seçilmiş iyi bir sperm hücresinin yumurtanın içine yerleştirilmesi işlemidir. Günümüzde ciddi erkek infertilitesinde en yüksek döllenme ve gebelik oranlarını sağlayan yöntemlerden biridir.

Erkek İnfertilitesi Önlenebilir mi?

Erkek infertilitesi önlenebilir. Dikkat edilmesi gereken başlıca durumlar;

Sigara kullanmayın.

İdeal kilonuzu koruyun.

Haftada en az 150 dakika egzersiz yapın.

Anabolik steroidlerden kaçının.

Diyabetinizi kontrol altında tutun.

Gereksiz ilaç ve takviye kullanmayın.

Uzun süre yüksek sıcaklığa maruz kalmayın.

Ne Zaman Bir Tüp Bebek Uzmanına Başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır:

Kadın yaşı 35 yaşın altındaysa ve 1 yıldır gebelik oluşmuyorsa

Kadın 35 yaş üzerindeyse 6 ay sonunda gebelik oluşmuyorsa

Daha önce varikosel tanısı aldıysanız

Testis ameliyatı geçirdiyseniz

Azospermi tanınız varsa

Tekrarlayan düşük öykünüz bulunuyorsa

Daha önce başarısız tüp bebek tedavisi gördüyseniz mutlaka bir tüp bebek uzmanı tarafından değerlendirilmeniz gerekiyor.