Erkek Kaynaklı Kısırlığa Neden Olan Genetik Problemler

Genetik anormallikler sperm üretimini, spermlerin geçişini ve transferini engelleyerek infertiliteye (kısırlık) neden olabilirler.

Günümüzde, erkek infertilitesi ve tedavisi ile en fazla ilgili olanlar;

I) Testiküler fonksiyon bozukluğuna neden olan kromozom anormallikleri (Klinefelter sendromu; 47,XXY)

II) Sperm üretimindeki anormallikleri ile ilişkili Y kromozomundaki mikrodelesyonlar 

III) Doğuştan iki taraflı vaz deferens kanallarının yokluğu ile ilişkili olan kistik fibröz transmembran ileti düzenleyici (CFTR) genindeki mutasyonlar

Erkek kaynaklı kısırlık durumunda, erkeklerde kromozom anormaliklerinin sıklığı yaklaşık %7’dir. 

Kromozom anormalliklerinin görülme sıklığı;

  • Azospermik erkeklerde %10-15
  • Oligospermik erkeklerde yaklaşık %5
  • Normal semen kalitesi olan erkeklerde <%1’dir.

Klinefelter Sendromu

Testis kaynaklı yetmezliğin en sık nedenlerinden biri Klinefelter sendromudur. Bu sendrom doğuştan gelen bir kromozomal bozukluktur. 

Normalde erkeklerde kromozom yapısı 46 XY olması gerekirken, Klinefleter sendromu olan kişilerde kromozom dizilimi 46 XXY’ dir. Fazladan 1 tane X kromozumu bulunmaktadır. 

Tıkanıklık kaynaklı olmayan azospermi (sperm örneğinde sperm hücresinin olmaması) olgularında en sık görülen genetik anormallik Klinefelter sendromudur.  

Klinefelter sendromlu erkeklerde; 

  • testis yapısı küçük ve serttir 
  • testis içinde sperm üretiminin ve olgunlaşmasının gerçekleştiği hücrelerin yapısı bozulmuştur 
  • FSH ve LH hormon düzeyleri artmıştır
  • 46 XXY kromozom yapısına sahiptir
  • İnmemiş testis görülme sıklığı çok yüksektir.

Klinefelter Sendromlu bir erkek çocuk sahibi olabilir mi?

Bu genetik probleme sahip erkeklerde ortaya çıkan sperm sayısında ki azlık veya yokluğa bağlı olarak gebelik elde etmek için Tüp Bebek tedavisi uygulamak gerekmektedir. Tüp bebek işlemi sırasında erkekten sperm mikro TESE denilen bir yöntemle elde edilebilmektedir. 

Klinefelter Sendromlu bir erkeğin çocuğunda da aynı problem olabilir mi? Ne yapılmalı?

Burada önemli olan bir diğer durum Klinefelter sendromu olan bir erkeğin çocuğunda da aynı problem ortaya çıkabileceği için bu hastalarımıza genetik danışmanlık öneriyoruz. Tüp bebek tedavisiyle elde edilen embriyolara genetik analiz uygulamak ve genetik açıdan sağlıklı embriyoyu bulup transfer etmek mantıklı bir seçenek olacaktır. 

Y kromozom mikrodelesyonları

Bilindiği gibi erkeklerde kromozom yapısı 46 XY’dir, kadınlarda ise bu yapı 46 XX’dir. Y kromozomu erkelerde bulunan kadınlarda bulunmayan bir kromozumdur. Y kromozomu üzerindeki genler testislerin oluşumunu, sperm üretimini sağlayan kritik genlerdir. Bu genlerdeki mutasyonlar çok ciddi sperm bozukluklarına yol açmaktadır. 

Oligospermi (sperm sayısında azlık), şiddetli oligospermi ve azospermi (semen sıvısında sperm hücresinin olmaması) saptanan erkekler genetik açıdan değerlendirildiğinde,  “Y kromozomunda mikrodelesyon” görülme sıklığı artmaktadır.

Y kromozomundaki mikrodelesyonlar görüldükleri bölgelere göre 3 farklı tipi bulunmaktadır; AZFa, AZFb ve AZFc bölgeleri.

Hangi bölgede mikrodelesyon olduğu neden önemlidir? 

  • AZFa veya AZFb bölgelerinin delesyonları tipik olarak azospermiye neden olurken; 
  • AZFc bölgesindeki mutasyonlar, oligospermiden azospermiye kadar uzanan şiddeti değişen infertiliteye neden olur. 

Ayrıca; azospermi nedeniyle tüp bebek tedavisi uygulanacak ve mikro TESE yöntemiyle sperm elde edilmesi planlanan erkeklerde, işlem öncesinde mutlaka genetik anormalliğin hangi bölgede olduğuna bakmak gerekir. 

Çünkü AZFc bölgesinde mikrodelesyon saptanan erkeklerde mikro TESE yöntemiyle

 sperm bulma şansı varken; AZFa veya AZFb bölgesinde mikrodelesyon saptanan erkeklerde mikro TESE yöntemiyle sperm bulma şansı çok düşüktür.

Y kromozomu mikrodelesyonu olan çiftlerde embriyolara genetik inceleme yapılmalı mı?

Tüm Y kromozomu anormallikleri olan erkeklerin, tüp bebek tedavisiyle elde edilen erkek çocuklarına bu genetik anormallik geçeceğinden, bu olguların spermleri kullanılmadan önce etkilenmiş erkeklere genetik test ve bilgilendirme önerilmelidir.

Çünkü erkek çocuklar X kromozumunu anneden alırken Y kromozomunu direkt olarak babadan alıyor ve babadaki Y kromozomu anormallikleri doğrudan erkek çocuğa geçmiş oluyor.

Hangi Durumlarda Erkeklerde Genetik Değerlendirme Yapılmalıdır?

  • Tıkanıklığa bağlı olmayan azospermisi olan erkeklerde veya 
  • şiddetli oligospermisi (<5 milyon/mL) olan tüm erkekler 

genetik anormallikler açısından değerlendirilmelidir.

Özellikle kromozom yapısı ve Y kromozom mikrodelesyonları açısından detaylı olarak gerekli testler yapılmalıdır.

Doğuştan iki taraflı vaz deferens kanallarının yokluğu olan erkekler; Kistik Fibrozis hastalığına neden olan genetik anormallik (Kistik fibroz transmembran ileti düzenleyici (CFTR) genindeki mutasyonlar) açısından değerlendirilmeli ve bu hastalarda tüp bebek uygulamasıyla gebelik tedavisi uygulanacaksa embriyolar bu mutasyonlar açısından değerlendirilmeli ve genetiği normal olan embriyolar transfer edilmelidir.

Yazar Hakkında:
Doç. Dr. Selçuk Selçuk
Kadın Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı

Hacettepe Tıp Fakültesi “hayalimdeki meslek” için ilk durağım oldu. 6 yıllık temel tıp eğitimim sonrasında Zeynep Kamil Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde uzmanlık eğitimimi başarıyla tamamladım. 16 yıllık meslek hayatım boyunca Zeynep Kamil EAH ve Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğt. Arş. Hastanesinde çalıştım.
“Tüp Bebek Tedavileri” ve “İleri Düzey Kapalı Jinekolojik Ameliyatlar (Laparaskopi, Histeroskopi)” mesleki olarak özel uzmanlık alanlarımın başında geliyor.
Çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerin bu hayallerini gerçekleştirmeleri meslek hayatım boyunca en büyük idealim oldu ve ne mutlu ki çok sayıda çiftimizin bu hayallerini gerçekleştirmelerine yardımcı oldum.

Hakkımda daha fazla bilgi için bu sayfayi ziyaret edebilirsiniz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili İçerikler